lunes, 14 de agosto de 2017

GOGOAN

Markinara ipuinak kontatzera joan eta saioaren aurretik taberna batean sartuta trago bat hartzeko asmoz tabernari gazteak: “Zu nire gelara etorri zinen ipuinak kontetan”. Urte batzuk joan dira ordutik baina gazte horrek oraindik gogoan du kontatutako ipuinetako bat. “Neska bat bidearen kurba batean agertu zela edo halako zerbait gogoratzen dut, ez dakit zergatik baina ipuin hori geratu zitzaidan gogoan”. Leienda urbanoak kontatuko nizkien segur aski, istorio hori gogoratzen badu. Ezaguna da oso leienda hau. Tipo batek errepidean gora doala, neska bat hartu du bidean eta kurba itxi batera heldutakoan neska kontuz hartzeko esaten dio. Gidariak albora begiratu eta neska desagertu egin da. Eta kasualitatez, Markinarako bidean, Itziarrera igotzen nindoala, ipuinaren bertsioetako batek aipatzen duen kurba horretatik pasa naiz. Pasatakoan istorioa etorri zait gogora; eta, hara non, handik gutxira zuritoak atera dizkigun gazteak aipatu du.

Nonbaitera ipuinak kontatzera joan eta gero, maiz pentsatu izan dut zer nolako arrastoa utziko dituzten istorioek. Eraman ote dute, bat bederen, ipuinetako bat gogoan? Eta zergatik ipuin hori? Tabernari gazteak ez zuen ondotxo gogoratzen ipuina, ez zekien ezta ere zergatik haur denboran entzun eta oraindik oroimenean gorde duen. Bitxia da gure oroimenak egiten dituen aukeraketak. Eta bitxia, bidean istorio hori gogoratu nuela, handik ordubetera urte batzuk lehenago entzundako norbait gogora araztea. Konexio magikoa. Nola ez maite kontalaritza.

miércoles, 26 de julio de 2017

ESTRENOA

Publikoa sartzen hasi da. Zu alboan zaude, eszenatokiaren alboan. Itzalpean. Zain. Hasteko unearen zain. Entzuten duzu publikoaren murmurioa. Bere lekuan jartzen ari dira. Publikoa ere zain dago. Ikuskaria hasteko zain. Abiatzeko unea heltzen ari da. Heldu da ordua. Bost minutu itxoingo dugu, oraindik azken ordukoak sartzen ari baitira. Alboetan, eszenatokiren alboetan gora eta behera zaude. Gustatuko ote zaie prestatutakoa? Prestatu bezala egingo ote duzu? Ezerk ez du hutsik egingo? Zigarreta bat erreko zenuke, baina antzokietan ezin da erre, ezta ezkuta leku honetan ere. Bozgorailuetatik segapotoak itzaltzeko oharra zabaldu dute. Amaitutakoan argiak itzaliko dira eta hasteko unea helduko da. Arnasa sakon hartu eta ezkutalekutik, albotik, eszenatokiaren albotik irten eta isiltasun sakratuarekin zain dagoen publikoaren aurrean agertuko zara. Infinitora abiatzeko lehenengo urratsa eman duzu. Eszenatokia zeharkatzen duzu. Hasi da espektakulua.

Ez da ohikoa ipuin kontaketen ikuskarien estreinaldiak aurkeztea, are gutxiago antzoki batean. Beste arte eszenikoetan ordea, ia ezinbestekoa da ikuskari berri baten lehenengo emanaldi hori modu berezian aurkeztea, bere bizitza hasten dela aldarrikatu, irudimenetik eta lanetik irtendako kreazioari askatasuna ematea. Kontalaritzak ere estreinaldiak behar ditu; antzokietan ikuskariari lehenengo arnasaldi hori ematea. Publikoak ikus dezan ipuin kontaketa kulturgintzan bere lekua merezi duela. Eta kontalariok sinets dezagun.

miércoles, 14 de junio de 2017

ERROMERIA

Bi enara hegan ari dira Lacommandeko elizaren abside erromanikoan. Bitartean, Michel Hindenochek kontatzen dihardu, zitararen doinua lagun. Biarnoko herri txiki honetako eliza beteta dago, baina bestelako liturgia baten sinestunekin, enaren hegaldi urduriak kontalariaren unibertsoaren parte bihurtu direlarik; eta ahots sakon eta samurrak otoitzik gabeko mundu magikoan barneratzen ditu ipuinzaleak. Egunean zehar ospatu den La Fête du Conteren azken ekitaldia da. Badira hamar urte Chaîne de Conteurs Pyrénées taldeak antolatzen duela jai hau, eta ,funtsean, kontalarien eta kontazaleen elkarretaratzea da. Ipuinen erromeria modukoa egitea da ideia. Eguerdian elkartu, nahi duenak ipuinak kontatu, gero bazkaldu bakoitzak ekarri duena besteekin konpartituta. Eta arratsaldean kontaketa gehiago eta musika eta herriko zelai txikietan siesta egin, eta bertako ardoak dastatu… Erromeria giroa, egun pasa polita egiteko aukera.

Ederrak dira halako ekimenak. Kontalaritzak beharrezkoak dituenak, bere izatea sozializatzeko, ezagutarazteko, kontalarien arteko harremanak bideratzeko, zaleekin konpartitzeko. Egungo garaietan badirudi kontalaritza bihurtzen ari dela haur gero eta txikiagoen aisialdia okupatzeko jarduna, edo bestelako ekitaldietako egitarau zabal baten barnean, haurrentzako “zerbait” egiteko aukera, betelana. Beste askok bezala, Hindenochek kontalaritzaren gainean dioena gogoan hartu behar, “Kontatzea Hitzaren Artea da, Poesia bezala. Baina bestelako hitza da”. Erromerian ospatzeko hitza.

GARA egunkarian argitaratua

jueves, 18 de mayo de 2017

NERABEAK

“Ipuinak gustatzen zaizkizue?” “Ez”. Argi dauka neska nerabeak; zergatik ordea ez. Bere aurrean dagoen mutikoa bezala. Beste gelakideei antzeko iritzia sumatzen zaie. Kontaketa saioa hasi aurretik ohiko galdera dut, nahiz eta jakin zein izango den erantzuna. Badakit pentsatuko dutela ipuin kontalaria ez dela beraientzat gauza, ume txikientzat baizik. Publiko zaila beraz. Baina ez horregatik txarra. Nerabeak, ez haur ez heldu diren pertsonak. Trantsizio zailean daudenak, guztiok pasa duguna, hobeto edo okerrago. Eta, jakina, ipuinak kontatzen entzutea ez da beren mundukoa. Ala bai? Ipuin kontaketak nerabe eta gazteen aldetik arbuioa jasotzea beraien interes faltari egozten diogu, urte zailak, denari ezezkoa ematea, eta euren interesak beste arlotan egotearena. Ipuintxoak haurren kontua dela barneratu dute, edo, agian, barneratu arazi diegu. Publikoa kontra duzu, adina zaila, eskola giroan zu heldua zara, irakasleen pareko, edo gurasoen adineko, aurre iritziak gainezka… Baina erronkak beti dira pizgarriak.

Muskizeko institutuan ikasleak parean daude. Ipuinak EZ dute aurpegian ageri. Batzuk kuriositatea ere agertzen dute, beste batzuk zuzenean paso. Eta zure burua borborka nondik abiatuko. Baina badakizu, ipuinak kontatzen hasi aurretik zuganako aldeko jarrera lortu behar duzula, ipuinak gero etorriko dira. Hasi duzu saioa. Amaitzen zaudela errekreorako txirrinak jo du, baina ikasleek jakin nahi dute nola amaitzen den istorioa. Zoragarriak dira nerabeak. Publiko ederra.

jueves, 6 de abril de 2017

HARIAK

Emakume gazte bat plazako aulki batean eseri da. Hego haizearen leuna eta goizeko eguzki epela gozatzen ditu. Egonean. Sentitu du emakume edadetu bat esertzen ondoan. Bera bezala, akaso, goiz ederraren sentitzeko. Orduan, emakume eseri berriaren ahots ahula entzun du. “Badakizu zertarako kontatzen diren istorioak?”. “Barkatu?”, erantzun dio gazteak. “Istorioak, zertarako kontatzen diren bai al dakizun”, errepikatu dio. “Ba, ez dakit, une goxo bat pasatzeko edo”. “Bai, hori ere egia da; baina istorioen benetako balio da, kontatu duenaren oroimena gordetzea. Halaxe zioen gure amak. Istorioa gogoratzerakoan hari ikusezin batzuek lotzen zaituzte kontatzailearekin. Bere ahotsa, bere keinuak, bere arnasa eta begiradak gogoratuko dituzu, eta horrela, beti izango da zurekin. Hori esaten zigun amak”. Emakume gaztea, nahigabe, harrapatuta dago ezezagunaren hitzetan. Esku hezurtsuak airean mugitzen ditu, motel eta begirada airean. Halako batean, berarengana jiratu eta begietara begiratu du. “Badakizu, Kukubiltxoren ipuina? Gure amak kontatzen zigun txikitan. Eta oroitzen dudan bakoitzean ama etortzen zait gogora. Bere irribarrea, bere ahotsaren doinua, bere keinuak, eta baita egiten zuen arroz esnea ere”. Eta barre txikia egin du. Ipuina kontatzen hasi zaio, eta gazteak sentitu du emakume harenganako hari ikusezin batzuk sortzen hasi direla. Eta jakin du, ipuina gogoratzekoan, betirako haren oroimena ekarriko diola. Horretarako balio dute kontatzen diren istorioek. Hari ikusezinak.

miércoles, 22 de marzo de 2017

GURE EGUNA

Udaberria hastearekin batera Nazioarteko Kontalaritzaren Eguna ospatu da. Zuhaitzak loratzearekin batera, hitza loratzearen aldarrikapena. Nazioarteko egun guztiekin gertatzen den moduan, munduko zoko guztietan ahozko narrazioari gorazarre egin ohi zaio Martxoaren 20an. Hedabideak horren gainean aritzeko gonbidatuko dituzte kontalariak, bere ofizioa zertan den galdetuz. Suezian 1991 urtean hasitako ospakizuna, udaberriaren loraldiari hitzaren loraldia festa bihurtu asmoz, zoko urrutienera heldu da. Eta kontalariok zein kontaketa zaletuak pozik gaude gure artea ere Nazioarteko Egunen zerrendan agertzeagatik. Mundu guztian zabaldu da berria. Mundu guztian? Ez. Badago Europako txokotxo batean oraindik eusten diotena: Euskal Herria!

            Kezkatzekoa da euskal hedabideetan kontagintzarekiko arreta eskasa. Martxoan bi kontaketa jaialdi egiten dira, bata Bilbon, bestea Tolosa/Ordizian; bietan euskal kontalari ugari agertzen dira kanpotik etorritakoekin batera. Proposamen ezberdinak, espazio anitzak, haur eta helduentzako saioak, nazioarteko beste jaialdietan parte hartutako kontalari ezagunak, arte eszenikoen parte den arte honen erakusketa interesgarriak. Aldiz, interes berezia behar da edo ospatzen diren hirietan bizi, jakiteko beraien existentziaz. Kontaketa saioak askotan kultur agendetan ere ez dute izaten lekua. Munduko Nazioarteko Ahozko Narrazioaren eguna ospatu berri da eta udaberria ez bezala, gurean negu gorrian jarraitzen duela hartzen diot antza.

miércoles, 22 de febrero de 2017

ESTILOA

Aurrekoan Pio Barojari irakurtzen nion idazterakoan garrantzia handia ematen ziola estiloari, nola idatzi, zeri eman garrantzia. Aipatzen zuen Barojak kritiko batek esaten zuela berak pertsonaiak baino giroak, inguruak zituela ardatz bere idatzietan, haren eleberri bat irakurtzerakoan gogoan gelditzen dena ekintzak janzten dituzten giroak eta paisaiak, pertsonaien gainetik. Barojak onartzen zuen esanez bera inpresionista zela, idazle inpresionista. Oier Gillan idazlea bera eta bere taldekideek egiten duten antzerkiaz ari zen elkarrizketa batean. Aipatzen zuen dramaturgia garaikidea ez zela oso aintzat hartzen Euskal Herrian, eta berak antzezlanak idatzi arren, gero taldearekin moldatzen zirela, talde lana hori zela euren lanaren ardatza. Bi idazleak euren sormenaren estiloaz ari zaizkigu. Barojarekin bat nator hein handi batean estiloari ematen dion garrantziaz, izan ere horrek berezituko du sortzaile baten lana besteen aurrean. Estiloak sortzailearen gogoeta estetiko eta, zergatik ez, etikoa, azalduko ditu bere lanean. Musikari bat baino gehiagori entzun izan diot bere soinu propioa bilatzearen kezka. Bilaketa hori sormen lanaren alderik garrantzitsuena dela esango nuke.

Kontalaritzan estiloen gaineko gogoetak eskasak izan ohi dira. Korronte artistikoak ba ote dira? Ez zaio behar beste garrantzia ematen kontu honi, horregatik agian, kontalari askok neurri berean ebakiak direla dirudi. Estilo estandar bat hartua da kontalagintza. Horregatik, agian, ez du interes handirik pizten.