martes, 24 de diciembre de 2013

Burmuina

Txiste baten hasiera dirudi. Behin bertsolari bat, kantari bat eta kontalari bat burmuinaren ahalmenen ikerlari batekin ari ginen hizketan. Bertsotan aritutakoan burmuinaren zein alde eta nola jartzen diren martxan, bertsolariarekin egin zuten burmuinaren ikerketaren harira hasi ginen. Ikerketa interesgarria, eta jakina, kuriositatea piztu zitzaigun, gutako bakoitzaren jardun sortzailean burmuinaren funtzionamendua nolakoa izango ote zen jakinminez. Oroitzearen eta ideien lotzea ziren gai interesgarrienak. Berdin erabiltzen dugu oroimena? Bertsolariak eta kontalariak, inprobisatzearen eraginez edo, zaila genuen, esaterako, kantak buruz ikastea, aldiz oroimeneko kutxako osagarriak erabiltzen, konbinazio ezinezkoak egiten arazorik ez geneukan. Kantariak berriz orain dela hogei urte ikasitako kanta goitik behera errepikatzeko gai zen. Ikerlariak horren arrazoia azaltzen zigun. Kortis frontala, burmuinaren plastizitatea, eskuin aldea eta ezkerraren arteko elkar lana, sinapsiak, proteinak..., ahorik ahora zebiltzan. Zaletua bertsolariak botako duen bertsoaren zain dagoen bezala, han geunden gu, gure burmuinen bitxikeriak entzuten, zientzia eta kultura bide paraleloak ez direnaren seinale, bidaide baizik.
Behin baino gehiagotan galdetzen didate nola egiten dudan hainbeste ipuin buruan gordetzeko, gogoratzeko. Egia esan, erantzun ohi dut, ez ditut gogoratzen, kanta bat edo errezo bat gogoratzen den moduan. Ipuinak buruko auskalo zein lekutan daude eta kontatzen hasita irteten joaten dira, baina ez beti berdin, beti gehitzen edo kentzen diozu zerbait, kontaketa aurrera doan bezala esaten ari zarenarekin beste ideia edo irudia etortzen delako burura eta ondoren mingainera. Zergatik gertatzen den hori horrela? Burmuinaren lurralde fantastikoan hainbat istorio gertatzen ari direlako segur aski. Eta kontalaria harrapatzen dute. 

GARA egunkarian argitaratutako zutabea

martes, 10 de diciembre de 2013

Jaun Zuria

Azoka lehen eguna da. Ordu bete barru hasiera ekitaldi ofiziala izango da ekitaldi aretoan. Eskoziar gaiteroarekin egon behar dut elkarrekin egin beharreko saiotxoa lotzeko. Kirioak dantzan.  Euskal Herrian egiten den kultur ekitaldi handi eta garrantzitsuenean parte hartzea ez da makala. Ardura gehiegi igoal? Agintariak, kultur jendea, kazetariak, bisitariak... Guztien aurrean Jaun Zuriaren kondaira kontatu eta kantatu behar. Ondo asmatuko ote dut? Doinuarekin okertuko ote naiz? Interesatzen zaizkidan liburu batzuk ea topatzen ditudan, eta bide batez urduritasunari izkin egin. Ezin dut kanta burutik kendu: "Jaun Zuriano, jaun zuriano, lotan zagoza itzarri..."
Hasi da betetzen aretoa. Izerdi hotza bizkarrezurretik behera. Aurkezlearekin mintzatzen lasaitzeko aprobetxatzen dut. Kontatu behar dudanarekin pentsatzen dut. Sekulako istorio harrigarria da, heroi klasiokoena, mitikoa, arturianoa. Denetik dauka. Agintariak hasi dira eurenak botatzen. Gaitero eta gitarrista eskoziarrak hasi dira euren saioarekin. Eskenatokirantz noa. Gaita doinuarekin heltzen diot kontaketari: "Tragedia gertatu da Eskoziako erresuman..."
Behin baino gehiagotan eskatzen digute hontaz edo hartaz kontatzea. Egin ohi dizkiguten proposamenak, batzutan, ezusteko bideetan jartzen gaituzte. Jaun Zuriaren kondaira kontatzeko eskatu zidatenean deskubrimendu liluragarriekin topatu nintzen; istorioa ezagututa ere. Kondaira mitikoa da, jainkoak, heroi ausarta eta salbatzailea, probak gainditu beharrekoa, elementu magikoa (ezpata)... Saioa prestatu bitartean mundu magiko harrigarrian sartu nintzen, euskal mitoen barrena bidaiatzen, jatorri ezberdinetako osagarri mitikoen nahasketan. Bat batean, Jaun Zuriaren kondairak herriek sortzen dituzten istorioen lilurarekin harrapatzen zaitu.
Saioa amaitu da. "Hasi  da eta denen aurrean, gora daroia ezpatia"